Basics
Ένα από τα βασικότερα ζητήματα που απασχολεί τους ασθενείς είναι η αναζήτηση θεραπείας με τον ταχύτερο, αποτελεσματικότερο και ασφαλέστερο δυνατό τρόπο. Για το σκοπό αυτό, πολλοί Ευρωπαίοι πολίτες αναγκάζονται να καταφύγουν σε άλλα κράτη-μέλη για την υγειονομική τους περίθαλψη, διότι εκεί μπορεί το σύστημα υγείας να είναι καλύτερο ή διότι ζουν σε παραμεθόριες περιοχές όπου το κοντινότερο κατάλληλο ίδρυμα βρίσκεται σε άλλη χώρα ή ακόμη και γιατί η θεραπεία που αναζητούν δεν παρέχεται στη δική τους χώρα λόγω της έλλειψης εξειδίκευσης (συχνό φαινόμενο για ασθενείς με σπάνιες νόσους) ή για λόγους ηθικής. Το φαινόμενο της μετακίνησης των ασθενών εγείρει πληθώρα ερωτημάτων, όπως...
- Ποιος πρέπει να επιβαρύνεται με τις δαπάνες της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης και πότε;
- Πώς μπορούν να ενημερώνονται οι ασθενείς για το πού διατίθεται η καλύτερη θεραπεία;
- Θα πρέπει να λαμβάνουν έγκριση από το σύστημα υγείας της δικής τους χώρας πριν από τη λήψη θεραπείας στο εξωτερικό;
- Τι συμβαίνει όταν οι ασθενείς αναζητούν μεταμόσχευση οργάνου; Ποιος έχει προτεραιότητα στις λίστες αναμονής;
- Τι συμβαίνει με τα ταξιδιωτικά έξοδα των ασθενών και των συγγενών τους, τη μεταθεραπευτική παρακολούθηση και τα απαιτούμενα φάρμακα;
Σε μια απόπειρα διασαφήνισης των παραπάνω ζητημάτων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε πρόσφατα μια νέα οδηγία σχετικά με τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη. Η οδηγία θίγει τόσο την ανάγκη υποστήριξης της διασυνοριακής περίθαλψης, ειδικά σε περιπτώσεις σπάνιων νόσων και θεραπειών για τις οποίες δεν υπάρχει εναλλακτική λύση, όσο και την ανάγκη ενίσχυσης της τηλεϊατρικής μέσω δικτύων εξειδικευμένων κέντρων και εναρμονισμένων εργαλείων ηλεκτρονικών υπηρεσιών υγείας. Είναι δύσκολη η σύνταξη ενός νόμου για όλους τους ασθενείς, όλων των ιατρικών περιστατικών, όλων των Κρατών μελών. Η ερώτηση παραμένει – πώς θα κατορθώσει η Ευρώπη να διασφαλίσει για όλους τους πολίτες της ίσες ευκαιρίες στην πρόσβαση και στην ποιότητα της θεραπείας;
Info cards
Τα δικαιώματα στην υγειονομική περίθαλψη αναγνωρίζονται από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, η ελεύθερη μετακίνηση ισχύει για τις υπηρεσίες υγείας, ανεξάρτητα από την οργάνωση και την οικονομία σε εθνικό επίπεδο.
Παρέχει το δικαίωμα, σε κάποιον που χρειάζεται θεραπεία κατά τη διάρκεια της διαμονής του σε άλλο Κράτος μέλος, στα ίδια οφέλη που παρέχονται από τη δική του χώρα. Τα κόστη θεραπείας μιας ασθένειας ή ενός τραυματισμού που κάποιος είχε πριν ταξιδέψει ή η προσωπική υγειονομική περίθαλψη δεν καλύπτονται.
Είναι η παροχή υπηρεσιών υγείας από ένα Κράτος μέλος σε ένα άλλο. Τέτοιες υπηρεσίες μπορούν να περιλαμβάνουν τις άμεσες υπηρεσίες, όπως τα προσωπικά ιατροσυμβούλια ή τις απομακρυσμένες υπηρεσίες όπως η τηλεϊατρική.
Είναι η μετακίνηση ενός ασθενή για ιατρική φροντίδα (διάγνωση, θεραπεία κ.λπ.) από το κράτος στο οποίο διαμένει προς έναν πάροχο υγειονομικής περίθαλψης σε άλλο Κράτος μέλος.
Είναι το άτομο που λαμβάνει τα παράπονα οποιουδήποτε πολίτη ή νομικού προσώπου της ΕΕ σχετικά με την ανάρμοστη διοίκηση στις δραστηριότητες των Κοινοτικών ιδρυμάτων ή σωμάτων. Εάν οι πολίτες έχουν παράπονα όσον αφορά στην υγειονομική περίθαλψη (π.χ. η πρόσβαση σε φροντίδα εκτός συνόρων) μπορούν να επικοινωνήσουν μαζί του.
Παρόλο που τα Κράτη μέλη έχουν πρώτιστα την ευθύνη για τις υπηρεσίες υγείας, πρέπει να συμμορφώνονται με την Κοινοτική νομοθεσία, ειδικά όσον αφορά στην ελεύθερη διακίνηση, στην εσωτερική αγορά, αγαθών, υπηρεσιών ,ατόμων και κεφαλαίων, εντός της ΕΕ.
Τον Μάιο του 2007 το Ευρωβαρόμετρο ανέφερε πως το 54% των Ευρωπαίων πολιτών ήταν διατεθειμένοι να ταξιδέψουν σε άλλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ιατρική θεραπεία.
Για τους πολίτες των παραμεθόριων περιοχών το πιο κοντινό νοσοκομείο είναι συνήθως κάποιο σε ένα γειτονικό Κράτος μέλος. Το 1/3 του πληθυσμού της ΕΕ ζει στις παραμεθόριες περιοχές
Συχνά η επιστροφή χρημάτων στη χώρα του ασθενή είναι μικρότερη από το κόστος της περίθαλψης στο εξωτερικό. Η διαφορά των δύο αυτών καλύπτεται από τον ασθενή.
Μια έρευνα του Ευρωβαρομέτρου έδειξε πως το 30% των πολιτών της ΕΕ δεν γνωρίζουν καν ότι υπάρχει η δυνατότητα να λάβουν υγειονομική περίθαλψη εκτός της χώρας στο σύστημα της οποίας υπάγονται.
Το 91% των ερωτηθέντων απάντησε λόγω της αδυναμίας περίθαλψης στη χώρα τους, το 78% λόγω της καλύτερης ποιότητας περίθαλψης στο εξωτερικό. Το 69% θα ταξίδευε για να λάβει θεραπεία από έναν φημισμένο ειδικό και το 64% για να μειώσει το χρόνο αναμονής για τη θεραπεία, ενώ το 48% θα το έκανε για να βρει φτηνότερη θεραπεία.
Σύμφωνα με την τρέχουσα νομοθεσία της ΕΕ, εάν ένα Κράτος μέλος δεν περιλαμβάνει μια θεραπεία στις παροχές που δικαιούνται οι πολίτες του, τότε δεν επιστρέφονται στους ασθενείς τα χρήματα για θεραπεία που αγοράστηκε στο εξωτερικό
Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό οργανισμό σπάνιων νόσων, σε μια έρευνα σε 6.000 ασθενείς, το 1,8% αυτών αναζήτησε ιατρική φροντίδα εκτός συνόρων. Εάν αυτό είναι ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα από τα εκτιμώμενα 30 εκατομμύρια ασθενών με σπάνιες νόσους στην Ευρώπη, τότε αποτελεί μια υπολογίσιμη ανάγκη για φροντίδα εκτός συνόρων.
- Ασθενείς που θα λάβουν επιστροφή των εξόδων τους για φροντίδα την οποία δικαιούνται στη χώρα τους
- Προκαταβολική πληρωμή
- Επιστροφή των εξόδων στο ποσό που θα είχαν λάβει εάν λάμβαναν τη θεραπεία στη χώρα στης οποίας το σύστημα υγείας ανήκουν
- πληρώνουν για επιπλέον κόστη
- δεν υπάρχει οικονομικό πλεονέκτημα
Βελτιώνουν την πρόσβαση στην ποιοτική περίθαλψη συγκεντρώνοντας ειδικούς για τη διαχείριση και τη θεραπεία μίας σπάνιας νόσου ή μιας ομάδας σπάνιων νόσων. Καθώς δεν είναι δυνατόν να υπάρχουν και δεν υπάρχουν για κάθε σπάνια νόσο και σε κάθε χώρα, οι ασθενείς χρειάζεται να ταξιδεύουν σε κέντρα εκτός συνόρων.
Αυτήν τη στιγμή στην ΕΕ 56.000 ασθενείς περιμένουν έναν δότη οργάνων. Κάθε μέρα 12 άτομα πεθαίνουν περιμένοντας για μεταμόσχευση. Τα ποσοστά δωρεάς οργάνων κυμαίνονται από 34,6 δότες ανά εκατομμύριο ατόμων στην Ισπανία, στους 6 στην Ελλάδα και τους 0,5 στη Ρουμανία.
Η διασυνοριακή κινητικότητα ανέρχεται στο 1% (€10 δισεκατομμύρια) των συνολικών εξόδων για τη δημόσια υγεία στην Ευρώπη των 27 (€1.000 δισεκατομμύρια).
Δεν υπάρχει κοινό σύστημα στην Ευρώπη για την παροχή φαρμάκων και την επιστροφή των εξόδων για φάρμακα. Η διαθεσιμότητα ποικίλει σε όλη την Ευρώπη και σε ορισμένες χώρες παρατηρούνται ελλείψεις. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα "ορφανά φάρμακα" για σπάνιες νόσους.
Δεν υπάρχουν ελάχιστα Ευρωπαϊκά πρότυπα για πολλές πλευρές της υγειονομικής περίθαλψης και υπάρχουν μεγάλες διαφορές στον τρόπο διασφάλισης της ποιότητας από τα εθνικά συστήματα υγείας. Η παροχή υγειονομικής περίθαλψης αποτελεί εθνική ικανότητα.
Το κόστος για τις απαραίτητες μεταφράσεις που σχετίζονται με κάποια θεραπεία στο εξωτερικό και η αναγνώριση των συνταγών δεν καθορίζονται επαρκώς από την τρέχουσα νομοθεσία της ΕΕ
Όπως και με την ποιότητα, οι τιμές των υπηρεσιών υγείας μπορούν να διαφέρουν σημαντικά από το ένα Κράτος μέλος στο άλλο
Τα Κράτη μέλη έχουν διαφορετικούς ορισμούς για την ιατρική φροντίδα, την ψυχολογική φροντίδα, τη νοσηλεία, την κοινωνική φροντίδα, ακόμη και για την "απαραίτητη θεραπεία".
Οποιαδήποτε υγειονομική περίθαλψη υποστηρίζεται από ηλεκτρονικές διαδικασίες και επικοινωνίες, περιλαμβανομένων των δικτύων πληροφοριών, των ηλεκτρονικών μητρώων και αρχείων υγείας, των υπηρεσιών τηλεϊατρικής, των δικτυακών πυλών και των εργαλείων που βασίζονται στην πληροφορία, την επικοινωνία και την τεχνολογία και τα οποία βοηθούν στην πρόληψη, τη διάγνωση, τη θεραπεία και την παρακολούθηση των νόσων.
Κάθε χρόνο παρέχονται 20.000 με 25.000 διασυνοριακές θεραπείες για τη γονιμότητα. Αυτήν τη στιγμή υπάρχουν χιλιάδες γυναίκες που αναζητούν βοήθεια στο εξωτερικό για να μείνουν έγκυες
Αποτελούν τη φυσική ή ψηφιακή δικτύωση της γνώσης και της εξειδίκευσης στα εθνικά Κέντρα εξειδίκευσης στην Ευρώπη. Στόχος τους είναι η βελτίωση της ποιότητας και της διαχείρισης της φροντίδας για μια σπάνια νόσο ή ομάδα αυτών.
Issue cards
Με την τηλεϊατρική μπορούν να παρασχεθούν στον ασθενή υπηρεσίες υγειονομικής περίθαλψης από το εξωτερικό, χωρίς να χρειάζεται εκείνος ή ο ιατρός να φύγουν από τη χώρα στην οποία βρίσκονται (π.χ. η διάγνωση φυσικών δυσπλασιών που παρουσιάζονται στη γέννηση είναι δυνατή μέσω της διανομής στοιχείων όπως φωτογραφίες και συμπτώματα μεταξύ ιατρών σε διαφορετικές χώρες)
Παρόλο που σκοπός της υγειονομικής περίθαλψης είναι η ωφέλεια των ασθενών, ορισμένες φορές προκαλούνται προβλήματα στους ασθενείς λόγω λαθών. Ποιος είναι τότε υπεύθυνος για τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη; Ποιος αποζημιώνει τους ασθενείς; Ποιοι κανόνες ευθύνης ισχύουν;
Όταν μια γυναίκα μπορεί να αναζητήσει θεραπεία γονιμότητας μόνο έξω από τη χώρα της (λόγω διαφορετικών ορίων ηλικίας), ποιος αποφασίζει εάν δικαιούται ή όχι επιστροφή των εξόδων; Ποιοι κανόνες ηθικής ισχύουν;
Οι ασθενείς έχουν αντιμετωπίσει προβλήματα στην αναζήτηση διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης λόγων διαφοράς των κανόνων από χώρα σε χώρα. Για παράδειγμα, το νομικό καθεστώς των θεραπειών βλαστοκυττάρων ποικίλει σε όλη την Ευρώπη.
Η προηγούμενη έγκριση κατά τη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη είναι συχνά πολύπλοκη, χρονοβόρα και αυθαίρετη, ειδικά για τις σπάνιες νόσους που είναι άγνωστες σε πολλούς επαγγελματίες της υγείας και τις ανάλογες αρχές, άρα και περιθωριοποιημένες στα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης.
Οι ασθενείς με σπάνιες νόσους συχνά δεν είναι αρκετά ανεξάρτητοι, ώστε να μπορούν να ταξιδεύουν χωρίς βοήθεια. Στο συνολικό κόστος, εκτός από τα έξοδα για την υγειονομική περίθαλψη, πρέπει να συνυπολογίζονται και τα έξοδα ταξιδιού για δύο άτομα και η απώλεια εισοδήματος κατά τη διάρκεια του ταξιδιού.
Όποιος κι αν είναι ο κανόνας για τη διασυνοριακή περίθαλψη, πρέπει να επιστρέφονται τα έξοδα στους ασθενείς με σπάνιες νόσους για τη θεραπεία τους στο εξωτερικό, ακόμη κι εάν δεν προβλέπεται από τη χώρα τους χωρίς προηγούμενη έγκριση.
Οι ασθενείς με σπάνιες νόσους συχνά περιθωριοποιούνται στα κλασσικά συστήματα υγειονομικής περίθαλψης που έχουν σχεδιαστεί για μη σπάνιες νόσους. Η αναδόμηση του συστήματος που διαχειρίζεται τις συχνές νόσους μπορεί να επιτευχθεί μέσω των Κέντρων εξειδίκευσης.
Πώς γίνεται να επιστραφούν τα έξοδα, στο επίπεδο της χώρας από την οποία προέρχονται οι ασθενείς με σπάνιες νόσους, εάν το σύστημα υγείας της χώρας τους δεν περιλαμβάνει ή δεν υπολογίζει τη νόσο/θεραπεία αυτή;
Ποιος έχει την ευθύνη για την παροχή πληροφοριών όσον αφορά σε θεραπείες σε πολίτες που μελετούν το ενδεχόμενο υγειονομικής περίθαλψης σε άλλη χώρα; Η ΕΕ; Τα Κράτη μέλη; Οι επαγγελματίες της υγείας;
Δεν αποτελεί διάκριση η μη παροχή θεραπείας, σε ασθενείς που προέρχονται από άλλη χώρα της ΕΕ, σε πλήρη ισότητα με τους υπηκόους της χώρας στην οποία παρέχεται η θεραπεία;
Με το τρέχον σύστημα, οι ασθενείς από άλλα Κράτη μέλη ενσωματώνονται στις λίστες αναμονής για θεραπεία στην ίδια βάση με τους υπόλοιπους. Είναι δίκαιο οι ντόπιοι ασθενείς να πρέπει να περιμένουν στην ουρά πίσω από τους ξένους ασθενείς;
Οι ασθενείς συχνά θεωρούν δυσάρεστη τη μετακίνηση για θεραπεία (έρευνα στη Φινλανδία έδειξε πως το 90% των ηλικιωμένων πολιτών αρνούνται την παραπομπή ακόμη κι εντός Φινλανδίας, παρόλο που αυτό σημαίνει μικρότερη περίοδο αναμονής).
Σήμερα οι πάροχοι υγειονομικής περίθαλψης δεν είναι υποχρεωμένοι να δέχονται ασθενείς από το εξωτερικό για μια προγραμματισμένη θεραπεία, εάν αυτό θέτει σε κίνδυνο τις δυνατότητες παροχής θεραπείας που διαθέτουν (έλλειψη φαρμάκων κ.λπ.) ή την ιατρική αποδοτικότητα στη χώρα τους
Η τρέχουσα Ευρωπαϊκή οδηγία θέτει ένα πλαίσιο για τους πιο εύπορους και καλύτερα πληροφορημένους Ευρωπαίους πολίτες, διότι τα πάντα έχουν διαμορφωθεί γύρω από την προπληρωμή και τη μετέπειτα επιστροφή των εξόδων
Η μετακίνηση των ασθενών στην Ευρώπη σημαίνει και μετακίνηση του ιατρικού τους ιστορικού και των αρχείων τους κι ενός συστήματος παρακολούθησης της θεραπείας τους και των επόμενων παρακολουθήσεων...
Το τελείως ανοικτό σύστημα στην αγορά της υγειονομικής περίθαλψης συναντά αντιστάσεις από ορισμένα Κράτη μέλη με εξελιγμένο και ακριβό σύστημα υγειονομικής περίθαλψης, καθώς φοβούνται πως κάτι τέτοιο μπορεί να χαμηλώσει τα πρότυπα.
Δεν είναι μόνο το δικαίωμα στη φροντίδα, αλλά και το δικαίωμα στην ποιοτική φροντίδα. Πώς γίνεται να τεθούν πρότυπα φροντίδας, τα οποία να παρακολουθούνται σε τακτική βάση και να αξιολογούνται; Από ποιον;
Δεδομένου ότι υπάρχουν πάνω από 6.000 σπάνιες νόσοι, είναι αδύνατον κάθε χώρα της ΕΕ να αναπτύξει ένα σύστημα φροντίδας για κάθε διαταραχή. Οι ασθενείς με σπάνιες νόσους μπορεί να χρειάζονται πρόσβαση στην ιατρική εξειδίκευση με δυνατότητα επιστροφής των εξόδων εκεί που παρέχεται δωρεάν περισσότερο από τους άλλους πολίτες της ΕΕ.
Παρά τη συγκεντρωτική έγκριση των φαρμάκων για σπάνιες νόσους, η επιστροφή των εξόδων για αυτά και η διαθεσιμότητά τους διαφέρουν στην ΕΕ. Πώς θα διασφαλιστεί η επιστροφή των εξόδων όταν οι άνθρωποι αναζητούν στο εξωτερικό θεραπεία που δεν καλύπτεται από τη δική τους χώρα;
Η προηγούμενη έγκριση για τη θεραπεία και οι λίστες αναμονής μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως εργαλεία σχεδιασμού, για τον προϋπολογισμό της υγειονομικής περίθαλψης, ώστε να βελτιωθεί η προσέλευση ασθενών και να επιτευχθεί η αποτελεσματική του διαχείριση.
Ένας τρόπος περιορισμού των εξόδων για διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη είναι να περιοριστούν οι επιστροφές των εξόδων μόνο για τη μη νοσοκομειακή φροντίδα. Τα διαφορετικά συστήματα υγείας σε όλη την Ευρώπη καθορίζουν διαφορετικά τη νοσοκομειακή και μη νοσοκομειακή φροντίδα, καθιστώντας πολύπλοκες τις διαδικασίες τυπικής επιστροφής εξόδων.
Οι διαδικασίες έγκρισης από το σύστημα υγειονομικής περίθαλψης για διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη είναι συχνά μακροχρόνιες. Στις συνέπειες αυτών για τους ασθενείς περιλαμβάνονται το αυξημένο ψυχολογικό βάρος, οι δυσμενείς ιατρικές συνέπειες, καθώς και ο κίνδυνος θανάτου.
Θα πρέπει η θεραπεία που απαγορεύεται στη χώρα διαμονής του ασθενή για λόγους ηθικής (όπως ο γενετικός έλεγχος) να απαγορεύεται εξίσου στους πολίτες αυτούς και στα άλλα Κράτη μέλη;
Αυτήν τη στιγμή υπάρχουν πολλές διμερείς συνεργασίες διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης. Η επιβολή μιας δομής "ενός είδους για όλους" στη διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη μέσω μιας οδηγίας μπορεί να περιορίσει τις διασυνοριακές δραστηριότητες που αυτήν τη στιγμή είναι πολύ ωφέλιμες για τους ασθενείς...
Προς το παρόν οι ηλεκτρονικές υπηρεσίες υγείας δεν αναγνωρίζονται ευρέως από όλον τον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης, ως σημαντικό κομμάτι των βασικών σχεδίων στρατηγικών και υπηρεσιών υγείας.
Story cards
Policies
Η διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη θα είναι διαθέσιμη σε όλους τους ασθενείς χωρίς να απαιτείται έγκριση. Το κράτος θα αποδίδει απευθείας και προκαταβολικά το κόστος για τη θεραπεία, τις μετακινήσεις και τους συνοδούς του ασθενή. Χωρίς επένδυση στις ηλεκτρονικές υπηρεσίες υγείας.
Η διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη θα είναι διαθέσιμη σε όλους τους ασθενείς, αλλά θα απαιτείται έγκριση από το κράτος. Το κράτος θα αποδίδει το κόστος της θεραπείας και των μετακινήσεων μόνο για τον ασθενή. Χωρίς επένδυση στις ηλεκτρονικές υπηρεσίες υγείας.
Η δυνατότητα διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης θα διατίθεται σε ασθενείς μόνο εάν η θεραπεία δεν είναι διαθέσιμη στη χώρα στην οποία διαμένουν. Αποδίδονται μόνο τα άμεσα κόστη της θεραπείας. Δεν χρειάζεται προηγούμενη έγκριση. Το κράτος επενδύει σε ορισμένες πρωτοβουλίες ηλεκτρονικών υπηρεσιών υγείας.
Η διασυνοριακή υγειονομική περίθαλψη ελαχιστοποιείται. Πρέπει να υπάρχει έγκριση του κράτους, μόνο για ειδικές περιπτώσεις και αποδίδονται μόνο τα άμεσα κόστη της θεραπείας, αφότου αυτή πραγματοποιηθεί. Εάν μια θεραπεία δεν εγκριθεί (για λόγους ηθικής) στη χώρα διαμονής του ασθενή, δεν αποδίδονται τα κόστη για θεραπεία στο εξωτερικό. Το κράτος ανάγει τις ηλεκτρονικές υπηρεσίες υγείας σε πρώτης προτεραιότητας μέλημα, για την ελαχιστοποίηση της διασυνοριακής υγειονομικής περίθαλψης.
FUND is a project funded by the European Commission (