Basics
Jedną z największych trosk pacjentów jest poszukiwanie możliwości leczenia w najszybszy, najbardziej efektywny i najbezpieczniejszy sposób. Dlatego wielu obywateli Unii Europejskiej korzysta z opieki medycznej w krajach innych niż macierzysty — ze względu na wyższy standard jej świadczenia lub okoliczność zamieszkania na terenach granicznych, gdzie najbliższa właściwa placówka znajduje się w innym kraju, a nawet ponieważ wymagana terapia nie jest przeprowadzana w ich kraju ze względu na brak doświadczenia (co często ma miejsce w przypadku osób z rzadkimi schorzeniami) lub z powodów etycznych. Mobilność pacjentów powoduje, że należy zadać kilka ważnych pytań:
Kto powinien płacić za transgraniczną opiekę medyczną i kiedy?
Jak informować pacjentów o dostępności najlepszej terapii?
Czy powinni oni uzyskiwać zezwolenie organu odpowiadającego za opiekę zdrowotną w kraju macierzystym przed skorzystaniem z niej za granicą?
Co zrobić w sytuacji, kiedy pacjent potrzebuje przeszczepu? Jak ustalić priorytet na liście osób oczekujących?
Kto będzie pokrywać koszty podróży pacjenta i jego krewnych, opieki po zabiegu i leków?
Komisja Europejska zaproponowała ostatnio dyrektywę dotyczącą transgranicznej opieki medycznej stanowiącą próbę rozwiązania niektórych z powyższych problemów. Dyrektywa ma zastosowanie zarówno do kwestii transgranicznej opieki medycznej, szczególnie w przypadku rzadkich chorób i terapii bez możliwości leczenia zastępczego, jak i zwiększenia powszechności telemedycyny za pośrednictwem sieci ośrodków referencyjnych oraz spójnych narzędzi korzystających z mediów elektronicznych (koncepcja e-zdrowia). Zdefiniowanie prawa obowiązującego wszystkich pacjentów w Unii Europejskiej bez względu na sytuację w zakresie opieki zdrowotnej jest niezwykle trudne. Pytanie jest nadal aktualne — jak Europa poradzi sobie z zapewnieniem równego dostępu do opieki zdrowotnej i odpowiedniego poziomu jej jakości wszystkim obywatelom?
Info cards
Prawo do opieki medycznej zapisano w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Według Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości prawo do swobodnego poruszania się ma zastosowanie do opieki zdrowotnej, bez względu na organizację i politykę finansową na szczeblu krajowym.
Uprawnia osobę przebywającą w innym kraju Unii Europejskiej i wymagającą opieki medycznej do takich samych świadczeń w tym zakresie, jakie jej przysługują w kraju macierzystym. Koszty terapii dotyczącej choroby lub obrażeń ciała, które wystąpiły przed rozpoczęciem podróży lub leczenia w placówkach prywatnych nie są refundowane.
Obejmuje to świadczenie usług medycznych przez jeden kraj na rzecz drugiego. Usług takie mogą być świadczone bezpośrednio, na przykład w formie osobistych konsultacji lub zdalnie, między innymi za pośrednictwem telemedycyny.
Obejmuje to możliwości przenoszenia pacjenta w celu świadczenia opieki zdrowotnej (diagnostyki, terapii itp.) do placówki w kraju innym niż kraj zamieszkania danej osoby.
Rzecznik otrzymuje skargi pochodzące od obywateli krajów Unii Europejskiej lub osób prawnych dotyczące niewłaściwych działań instytucji lub podmiotów wspólnotowych. Obywatele mogą kontaktować się z Rzecznikiem w celu składania skarg dotyczących opieki medycznej (między innymi jej dostępności w krajach innych niż macierzysty).
Mimo że kraje członkowskie ponoszą podstawową odpowiedzialność w zakresie opieki medycznej, muszą one działać zgodnie z prawem wspólnotowym, dotyczącym szczególnie swobodnego przepływu towarów, usług, osób i kapitału w Unii Europejskiej.
W maju 2007 roku za pośrednictwem ankiety Eurobarometr stwierdzono, że 54% obywateli byłoby skłonnych do odbycia podróży do innego kraju Unii Europejskiej w celu uzyskania opieki zdrowotnej.
Najbliższy szpital dla obywateli zamieszkujących na obszarach przygranicznych znajduje się zazwyczaj w kraju sąsiadującym. Rejony takie zamieszkuje 1/3 obywateli Unii Europejskiej.
Kwota refundowana w kraju macierzystym pacjenta jest często niższa od kosztów leczenia za granicą. Różnicę pokrywa pacjent.
Ankieta Eurobarometr pokazała, że 30% obywateli Unii Europejskiej nie jest świadoma możliwości otrzymania opieki medycznej poza krajem macierzystym.
91% respondentów jako przyczynę wskazało niemożność prowadzenia leczenia w kraju zamieszkania, a 78% stwierdziło, że powodem jest lepsza jego jakość za granicą. 69% zgłosiło chęć podróży w celach leczenia przez znanego specjalistę, 64% jako powód wskazało krótszy czas oczekiwania na terapię, a 48% fakt, że byłaby ona tańsza.
Na mocy aktualnie obowiązujących w Unii Europejskiej przepisów, jeśli kraj członkowski nie przyznaje prawa do danej terapii własnym obywatelom, pacjenci nie mogą uzyskać zwrotu kosztów w przypadku jej przeprowadzenia za granicą.
Według badań Europejskiej Organizacji ds. Rzadkich Chorób 1,8% z 6000 pacjentów poszukiwało możliwości terapii za granicą. Jeśli wynik ten uznać za reprezentatywny w kontekście szacowanych 30 milionów osób cierpiących na rzadkie schorzenia w Europie, będzie oznaczać on rzeczywistą potrzebę prowadzenia transgranicznej opieki lekarskiej.
Pacjenci uzyskiwaliby zwrot kosztów opieki, do której byliby uprawnieni również w kraju macierzystym.
Płatność byłaby przekazywana z góry.
Refundacja byłaby możliwa do wysokości kosztów terapii w kraju macierzystym.
Pacjent ponosiłby koszty dodatkowe.
Nie występowałaby przewaga finansowa.
Zwiększają one dostępność opieki medycznej na odpowiednim poziomie, gromadząc ekspertów zajmujących się zarządzaniem opieką medyczną i leczeniem rzadkiej choroby lub grupy takich przypadłości. Ponieważ ośrodki takie nie mogą istnieć w każdym kraju, pacjenci są zmuszeni do poszukiwania opieki za granicą.
Na dawcę organu oczekuje w tej chwili 56 000 pacjentów w Unii Europejskiej. Codziennie umiera 12 osób czekających na przeszczep. Statystyki dawców są zróżnicowane — od 34,6 dawcy na milion mieszkańców w Hiszpanii, przez 6 w Grecji do 0,5 w Rumunii.
Opieka medyczna za granicą to wydatki rzędu 1% (10 miliardów euro) całkowitych wydatków na opiekę zdrowotną w 27 krajach członkowskich Unii Europejskiej (sięgających 1000 miliardów euro).
Nie istnieje wspólny, ogólnoeuropejski system dostarczania i refundacji leków. Ich dostępność jest niejednolita w zależności od regionu, a w niektórych krajach mogą występować niedobory. Jest to szczególnie widoczne w przypadku sierocych produktów leczniczych na rzadkie schorzenia.
Nie istnieją ogólnoeuropejskie standardy minimum w zakresie wielu aspektów opieki medycznej, a mechanizmy zapewniania jej odpowiedniego poziomu znacznie różnią się w zależności od krajowego systemu opieki zdrowotnej. Odpowiedzialność za świadczenie usług medycznych ponosi administracja krajowa.
Kwestie kosztów potrzebnych tłumaczeń związanych z leczeniem za granicą i uznawania recept nie są odpowiednio zdefiniowane w prawie Unii Europejskiej.
Tak samo jak w przypadku jakości, występują znaczne różnice w zakresie kosztów opieki w poszczególnych krajach członkowskich.
Kraje członkowskie stosują różne definicje opieki medycznej, psychologicznej, pielęgniarskiej i społecznej, a nawet „koniecznej terapii”.
Są to wszelkie praktyki opieki medycznej wspomagane procesami elektronicznymi i komunikacją, co obejmuje między innymi sieci informacyjne, elektroniczne akta medyczne, usługi w zakresie telemedycyny, portale i inne narzędzia informatyczne umożliwiające komunikację, które ułatwiają zapobieganie chorobom oraz wspomagają czynności diagnostyczne, terapię i monitorowanie.
Każdego roku w krajach innych niż macierzysty pacjenta przeprowadzanych jest od 20 000 do 25 000 programów terapii wspomagających płodność. Aktualnie tysiące kobiet poszukują za granicą pomocy, która umożliwi im zajście w ciążę.
Są to fizyczne lub wirtualne sieci gromadzące wiedzę i specjalistów w krajowych ośrodkach referencyjnych w Europie. Celem ich działań jest poprawa jakości zarządzania opieką i leczenia rzadkich chorób lub ich grup.
Issue cards
Dzięki telemedycynie można uzyskać dostęp do usług opieki medycznej z zagranicy, bez konieczności podróżowania pacjenta lub lekarza (np. diagnozę zniekształceń fizycznych po porodzie przez udostępnienie zdjęć i informacji na temat symptomów specjalistom w innym kraju).
Mimo że opieka medyczna ma na celu pomoc pacjentom, czasami odnoszą oni uszczerbek na zdrowiu w wyniku błędów. Kto ponosi odpowiedzialność w zakresie transgranicznej opieki medycznej? Od kogo pacjenci mogą uzyskać odszkodowanie? Jakie przepisy dotyczące odpowiedzialności mają zastosowanie?
Jeżeli kobieta może odbyć terapię wspomagającą płodność wyłącznie poza granicami kraju macierzystego (ze względu na ograniczenia wiekowe), kto decyduje, czy przysługuje jej refundacja kosztów? Jakie przepisy dotyczące etyki mają zastosowanie
Podczas poszukiwania transgranicznej opieki medycznej pacjenci napotykają problemy związane z różniącymi się przepisami krajowymi. Dotyczy to między innymi niejednolitego statusu prawnego terapii opartej na stosowaniu komórek macierzystych w różnych krajach europejskich.
Konieczność wcześniejszego uzyskania zezwolenia na transgraniczną opiekę medyczną oznacza często złożony, długotrwały i arbitralny proces, szczególnie w przypadku rzadkich, nieznanych wielu lekarzom i organom administracyjnym chorób marginalizowanych w danych systemach opieki zdrowotnej.
Pacjenci cierpiący na rzadkie schorzenia często nie są wystarczająco sprawni, aby podróżować samodzielnie. Oprócz wydatków na opiekę medyczną do sumy całkowitej należy dodać koszty podróży dwóch osób i utratę przez nich korzyści finansowych.
Bez względy na obowiązujące przepisy w zakresie transgranicznej opieki medycznej pacjenci cierpiący na rzadkie schorzenia muszą uzyskiwać zwrot kosztów terapii za granicą, nawet jeśli kraj macierzysty nie przewiduje takiej możliwości bez wcześniejszego zezwolenia.
Pacjenci cierpiący na rzadkie choroby są często marginalizowani w systemach opieki zdrowotnej stworzonych pod kątem leczenia schorzeń często występujących. Za pośrednictwem ośrodków referencyjnych można przeprowadzić restrukturyzację systemu obejmującego zarządzanie leczenia popularnych przypadłości.
W jaki sposób można zrefundować koszty do poziomu przewidzianego przez system opieki zdrowotnej w kraju macierzystym, jeśli nie obejmuje on danego schorzenia lub traktuje je i powiązaną z nim terapię w odmienny sposób?
Kto jest odpowiedzialny za dostarczanie informacji dotyczących leczenia obywatelom, którzy rozważają podjęcie terapii w innym kraju? Organy Unii Europejskiej? Kraje członkowskie? Przedstawiciele służby zdrowia?
Czy traktowanie pacjentów z innych krajów Unii Europejskiej w sposób odmienny od własnych obywateli stanowi dyskryminację?
W ramach obowiązującego systemu pacjenci pochodzący z innych krajów wspólnoty są umieszczani na listach osób oczekujących na zasadach obowiązujących obywateli danego kraju. Czy konieczność dłuższego oczekiwania pacjentów krajowych wynikająca z umieszczenia na listach pacjentów zagranicznych jest sprawiedliwa?
Pacjenci często uważają podróż w celu odbycia terapii za nieprzyjemną (ankieta przeprowadzona w Finlandii pokazała, że 90% osób starszych odmawia leczenia w innej lokalizacji, nawet w kraju macierzystym, a krótsze oczekiwanie ich nie przekonuje).
Placówki służby zdrowia nie są zobowiązane do przyjmowania pacjentów z zagranicy na zaplanowaną terapię, jeśli zagroziłoby to możliwościom takich podmiotów w zakresie zasobów (np. wystąpienie braku leków) lub ich zdolnościom do zapewniania opieki medycznej w kraju macierzystym.
Aktualnie obowiązująca dyrektywa europejska definiuje strukturę świadczenia usług medycznych na korzyść bardziej majętnych i dobrze poinformowanych obywateli, ponieważ opiera się ona na systemie opłaty z góry i późniejszej refundacji kosztów.
Mobilność pacjentów w Europie powinna wymóc mobilność ich akt medycznych oraz wprowadzenie systemu śledzenia terapii i przebiegu dalszego leczenia.
Koncepcja całkowicie otwartego, rynkowego systemu opieki medycznej spotyka się z krytyką krajów członkowskich dysponujących rozwiniętym, kosztownym systemem opieki zdrowotnej, gdyż obawiają się one obniżenia standardów świadczenia usług.
Chodzi nie tylko o prawo do samej opieki, lecz również jej właściwego poziomu. Jak można wdrożyć odpowiednie standardy opieki medycznej oraz na bieżąco monitorować i oceniać ich stosowanie? Kto powinien się tym zająć?
Ze względu na występowanie ponad 6000 rzadkich chorób nie jest możliwe prowadzenie właściwej terapii we wszystkich krajach Unii Europejskiej. Pacjenci cierpiący na rzadkie schorzenia mogą wymagać dostępu do refundowanych usług medycznych w miejscach, gdzie są one bezpłatne, z pierwszeństwem przed innymi obywatelami krajów wspólnoty.
Bez względu na scentralizowany system zatwierdzania leków na rzadkie choroby zasady ich refundowania i dostępność różnią się w zależności od kraju Unii Europejskiej. Jak można zapewnić zwrot kosztów terapii zagranicznej, jeśli nie jest ona refundowana w kraju macierzystym?
Wcześniejsze uzyskiwanie zezwoleń na leczenie i umieszczanie pacjentów na listach oczekujących może mieć istotne znaczenie w procesie planowania budżetu opieki zdrowotnej umożliwiającego usprawnienie ruchu pacjentów i zarządzanie nim w efektywny sposób.
Jednym za sposobów zmniejszenia wydatków na transgraniczną opiekę medyczną jest ograniczenie refundacji do opieki nieszpitalnej. Systemy opieki zdrowotnej w krajach członkowskich różnie jednak definiują opiekę szpitalną i nieszpitalną, co przyczynia się do złożoności procedur refundacji.
Procedura uzyskiwania zezwolenia na transgraniczną opiekę medyczną od odpowiedniego organu jest często długotrwała. Wiąże się to z istotnymi konsekwencjami dla pacjentów, nie tylko psychologicznymi, lecz także pogorszeniem stanu zdrowia czy nawet ryzykiem śmierci.
Czy terapia podlegająca ograniczeniom w kraju macierzystym pacjenta ze względów etycznych (takich jak dopuszczalność testów genetycznych) powinna podlegać im również w przypadku innych krajów członkowskich?
Obecnie obowiązuje wiele dwustronnych porozumień w zakresie transgranicznej opieki medycznej. Wprowadzenie „uniwersalnej” struktury za pośrednictwem dyrektywy może spowodować ograniczenie działań transgranicznych, które są obecnie niezwykle korzystne dla pacjentów.
Koncepcja e-zdrowia nie cieszy się jeszcze popularnością w sektorze opieki medycznej i nie stanowi istotnej części podstawowych zasad, strategii i usług w tej branży.
Story cards
Policies
Transgraniczna opieka medyczna będzie dostępna dla wszystkich pacjentów bez konieczności uzyskiwania zezwoleń. Kraj zrefunduje koszty leczenia oraz podróży pacjenta i osób towarzyszących, bezpośrednio i z góry. Brak inwestycji w media elektroniczne (koncepcję e-zdrowia).
Transgraniczna opieka medyczna będzie dostępna dla wszystkich pacjentów, lecz konieczne będzie uzyskanie zezwolenia odpowiedniego organu w kraju macierzystym. Kraj zrefunduje koszty leczenia i podróży wyłącznie pacjenta. Brak inwestycji w media elektroniczne (koncepcję e-zdrowia).
Transgraniczna opieka medyczna będzie dostępna wyłącznie, jeśli odpowiednia terapia nie będzie możliwa w kraju zamieszkania. Refundowane będą tylko bezpośrednie koszty leczenia. Uzyskanie zezwolenia nie będzie wymagane. Kraj poczyni niewielkie inwestycje w media elektroniczne (koncepcję e-zdrowia).
Transgraniczna opieka medyczna zostanie ograniczona do minimum. Wymagane będzie uzyskanie zezwolenia w kraju macierzystym dla specjalnych przypadków, a refundowane będą wyłącznie bezpośrednie koszty terapii po jej przeprowadzeniu. Jeżeli leczenie nie zostanie zatwierdzone w kraju macierzystym ze względów etycznych, koszty terapii za granicą nie będą refundowane. Kraj poczyni znaczące, priorytetowe inwestycje w koncepcję e-zdrowia, aby uniknąć prowadzenia leczenia za granicą.
FUND is a project funded by the European Commission (