Basics
Wprowadzenie
Komórki macierzyste to cudowne komórki ludzkiego organizmu, mogą się powielać, tworząc swoje kolejne kopie lub mogą zmienić się w inny typ komórek. Zarodek znajdujący się na wczesnym etapie rozwoju zawiera komórki macierzyste, które z czasem specjalizują się i przekształcają we wszystkie rodzaje komórek budujących organizm.
Komórki macierzyste a medycyna
Komórki macierzyste pobrane od embrionów nie byłyby bezpośrednio wprowadzane do organizmu dorosłego pacjenta z obawy przed ich przekształceniem się w tkankę nowotworową. Jednak za pomocą specjalnych technik laboratoryjnych można takie komórki zmusić do przekształcenia w dowolną tkankę ludzkiego organizmu - takie hodowle byłyby źródłem komórek, które można by wykorzystywać do przeszczepów lub uzupełniania uszkodzonych narządów (np. wątroby, mięśnia sercowego). Weźmy z przykład pacjenta z uszkodzonym rdzeniem kręgowym - tu ratunkiem mogłoby okazać się wszczepienie wyhodowanych komórek nerwowych, którymi wypełniono by braki w rdzeniu. Podobnie wszczepienie zdrowych komórek nerwowych mogłoby pomóc osobom chorym na Parkinsona, a komórki trzustki przywróciłyby zdrowie cukrzykom itd. Możliwość są praktycznie nieograniczone, jednak na obecnym etapie badań trudno jest określić, jak wiele z zamierzeń uda się szybko zrealizować w postaci ogólnodostępnych metod terapii. Ponadto używanie embrionów do w/w celów terapeutycznych budzi wiele kontrowersji.
Info cards
Komórki macierzyste to komórki zdolne do tworzenia kopii samych siebie, jak i do specjalizacji i przekształcania się w inny typ komórek organizmu
Zarodkowe komórki macierzyste podlegają powolnej specjalizacji by w końcu przekształcić się we wszystkie tkanki spotykane w ludzkim ciele. Komórki macierzyste obecne w dorosłych tkankach umożliwiają jej regenerację w trakcie życia.
Źródłem ludzkich komórek macierzystych są:
• zarodki
• wybrane tkanki dorosłego organizmu (np. z szpik kostny)
• krew pępowinowa
• Płyn owodniowy
Naukowcy potrafią izolować i pobierać komórki macierzyste i utrzymywać je w niezmienionym stanie w warunkach laboratoryjnych. Ponadto badacze wiedzą jak zmusić niewyspecjalizowane komórki do przekształcenia się w określony typ komórek (np. nerwowych, skóry)
Komórki macierzyste oraz komórki ciała z nich wyhodowane mogą spowalniać lub całkowicie zatrzymywać postęp niektórych chorób degeneracyjnych, naprawiać uszkodzenia tkanek lub leczyć poparzenia.
Choroby degeneracyjne dotyczą zarówno dzieci, jak i ludzi w podeszłym wieku. Są to m.in.:
• choroba Parkinsona
• cukrzyca
• mukowiscydoza
• stwardnienie rozsiane
• dystrofia mięśniowa
• białaczka
• „żółtaczka”
• osteoporoza
Obecne badania są wciąż na wczesnym etapie. Choć komórki macierzyste mogłyby kiedyś znaleźć zastosowanie w terapiach polegających na zastąpieniu chorych lub zużytych tkanek, to nie wiadomo na ile metody te będą skuteczne.
Zarodkowe komórki macierzyste są zwykle pobierane z embrionów stworzonych poprzez zapłodnienie in vitro. Komórki pobierane są kiedy embrion ma ok. tygodnia, zawiera 30-150 nie zróżnicowanych komórek i mierzy 0,14 milimetra. Po zabiegu zarodek zostaje zniszczony.
Wykorzystywane w badaniach zarodki to zwykle „nadprogramowe” embriony uzyskane przy okazji leczenia niepłodności (np. metodą zapłodnienia in vitro). Czasem zarodki tworzy się specjalnie do celów badawczych.
W technice In vitro zwykle tworzy się więcej zarodków niż potrzeba – na wszelki wypadek, gdyby pierwsze implantacja zarodka w macicy się nie powiodła. Obecnie w Europie przechowywane są setki tysięcy takich zarodków, przeznaczonych do zniszczenia.
Komórki macierzyste są też obecne w tkankach dorosłego organizmu, np. w szpiku kostnym czy mózgu. Jest ich jednak znacznie mniej i bardzo trudno jest je pozyskać.
Dorosłe komórki macierzyste z różnych rejonów organizmu mają ograniczone możliwości, mogą przekształcać się w mniej typów tkanek (np. komórki ze szpiku mogą przekształcić się w różne rodzaje komórek krwi, ale nie komórki wątroby)
Ostatnie badania wykazały, że niektóre dorosłe komórki macierzyste można przekształcić w niespokrewnione z nimi typy tkanek (np. komórki szpiku w komórki nerwowe) . Badania te są jednak na wstępnym etapie.
Komórki macierzyste są obecne w krwi pępowinowej, którą można pobrać przy porodzie. Są one mniej wyspecjalizowane, niż dorosłe komórki macierzyste, są łatwiejsze do pozyskania i rzadziej odrzucane przez organizm.
Ponieważ komórki macierzyste z krwi pępowinowej są zdolne do przekształceń w inne typy tkanek, można by pobierać i zamrażać krew pępowinową, by móc ją ewentualnie wykorzystać w przyszłości do leczenia danej osoby.
W przypadku rozwoju człowieka zarodek zagnieżdża się w macicy ok. 7 dni po zapłodnieniu, kiedy to rozpoczyna się proces różnicowania się komórek. Zaczątek układu nerwowego pojawia się po 14 dniach. 14 dzień to prawna granica dla prowadzenia badań nad zarodkami.
Przed 14 dniem zarodek może podzielić się bez szkody na dwa odrębne , dając początek bliźniaczej ciąży. Wiele zarodków obumiera do tego momentu w sposób naturalnych i jest wydalanych z organizmu.
Niektóre państwa Unii nie zezwalają na żadne badania dotyczące zarodkowych komórek macierzyńskich. W niektórych dopuszczone są jedynie badania na zarodkach pozostałych po zabiegach In vitro. W Wielkiej Brytanii można tworzyć zarodki do badań, także za pomocą metody klonowania.
W Wielkiej Brytanii prawo zakazuje klonowania dzieci (klonowanie reprodukcyjne), jednak zezwala na tworzenie sklonowanych ludzkich zarodków i hodowanie ich przez okres do 14 dni w celu pozyskania komórek macierzystych (klonowanie terapeutyczne). Oba procesy różnią się tylko celem, ale nie procedurami laboratoryjnymi
Hybrydowe embriony ludzko-zwierzęce mogą zostać utworzone poprzez usunięcie materiału genetycznego ze zwierzęcego jajeczka i zastąpienie go ludzkim DNA. W 2008 r. kilku naukowców w Wielkiej Brytanii uzyskało zgodę nad stworzeniem hybrydy tego rodzaju w celu przeprowadzenia badań.
Głównym celem klonowania terapeutycznego jest wytworzenie komórek lub narządów, które po przeszczepie nie będą odrzucone przez organizm biorcy. W tym celu z komórek biorcy klonuje się zarodek, którego komórki posłużą do „hodowli narządów” pacjenta.
W klonowaniu terapeutycznym komórki są pobierane z ciała pacjenta a następnie łączone z ludzką komórką jajową pozbawioną własnego materiału genetycznego. Tak powstaje zarodek będący klonem, czyli identyczną genetycznie kopią pacjenta.
24 tydzień do maksymalna dopuszczalna granica wykonywania aborcji z powodów społecznych. Przeprowadzenie aborcji ze względów medycznych jest dopuszczalna do ostatnich dni ciąży (38-40 tydzień).
W 2004 r. nie powiodło się wprowadzenie całkowitego zakazu klonowania człowieka. Choć wszystkie państwa członkowskie ONZ opowiedziały się za zakazaniem klonowania w celach reprodukcyjnych, to zdanie, co do innego typu badań nad komórkami było podzielone.
Pierwsze struktury mózgowia płodu pojawiają się w 10 tygodniu od zapłodnienia. Dopuszczalna granica wykonywania aborcji z powodów społecznych wynosi 24 tygodnie, kiedy płód zaczyna reagować na światło, dźwięki i inne bodźce. Jednak zarodki wykorzystywane do badań mogą mieć najwyżej 14 dni.
Naukowcy mogą obecnie manipulować komórkami pobranymi ze skóry dorosłej osoby w celu przywrócenia ich do stanu embrionalnego w laboratorium. Jest to znacznie prostsza i wydajna procedura niż klonowanie.
Prawo żydowskie nie uznaje embriona za „życie ludzkie” przed upływem 40 dni od zapłodnienia. Pobieranie komórek z zarodka jest zatem moralnie neutralne.
- Przeciw: życie ludzkie rozpoczyna się na etapie jednej komórki.
- Za: według podejścia rozwojowego św. Tomasza z Akwinu Bóg wprowadza duszę ludzką do zarodka stopniowo: najpierw duszę wegetatywną, następnie zmysłową, a dopiero potem ludzką (rozumną).
Obejmuje szeroki zakres poglądów, od całkowitego sprzeciwu wobec badań nad komórkami macierzystymi po poparcie dla klonowania terapeutycznego.
Według prawa muzułmańskiego zarodek nie otrzymuje duszy do czwartego miesiąca ciąży. Zgodnie z głównym nurtem Islamu kwestia badań nad komórkami macierzystymi jest moralnie neutralna.
Issue cards
Gdyby można było wykorzystywać potencjał komórek macierzystych bez ograniczeń wynikających z zakazów przeciwników tej metody, to zyskalibyśmy możliwość leczenia wielu obecnie nieuleczalnych lub śmiertelnych chorób..
Kiedy zaczyna się ludzkie życie?
Jaki status powinien mieć 14-dniowy zarodek?:
• to tylko zlepek komórek;
• to potencjalna lub rozwijająca się ludzka istota;
• to już jest człowiek
Czy perspektywa leczenia śmiertelnych chorób za pomocą komórek macierzystych nie jest wystarczającym uzasadnieniem badań z wykorzystaniem zarodków?
Czy badania na zarodkowych komórkach macierzystych są złe, gdyż nie można zaakceptować niszczenia nowego życia nawet po to, by ratować chorą osobę?
Czy nie powinniśmy wypracować nowych poglądów na temat świata, w którym chcemy w przyszłości żyć, bez odnoszenia się do wcześniejszych wartości moralnych?
Czy nie powinniśmy uważać na nieroztropne poświęcenie głęboko zakorzenionych w naszej kulturze wartości pod presją nauki i żądzy nowych odkryć?
Czy tworzenie zarodków tylko do celów badawczych jest niewłaściwe, podczas gdy wykorzystywanie „nadprogramowych” zarodków stworzonych przy terapii In vitro czy innych, i tak wyselekcjonowanych do zniszczenia, jest w porządku?
Czy tworzenie embrionów tylko po to, by pozyskiwać z nich komórki macierzyste nie sprowadza zarodków do roli sklepu z częściami zapasowymi?
Czy powinniśmy zezwalać na zapłodnienia metodą
In vitro (“dzieci z próbówki”) lub PGD (preimplantacyjne testowanie i selekcja zarodków w celu uniknięcia chorób genetycznych)?
Czy tworzenie i wykorzystywanie sklonowanych zarodków nie przybliża nas do klonowania dzieci w celach rozrodczych?
Czy badania na sklonowanych zarodkach powinno się podjąć dopiero po dokładnym i pełnym wykorzystaniu możliwości badań nad możliwościami komórek macierzystych pobranych od zarodków pozostałych z zabiegów in-vitro lub z dorosłych organizmów?
Czy powinniśmy wyznaczyć nauce moralne ograniczenia, które zezwalałyby tylko na badania komórek macierzystych, nie pochodzących od zarodków? Czy w takiej sytuacji moglibyśmy ciągle liczyć na wszystkie korzyści, jakie moglibyśmy uzyskać z komórek?
Czy 14 dniowe ograniczenia dotyczące badań na zarodkach oraz 24 tygodniowe dotyczące wykonywania aborcji mają podstawy naukowe, moralne czy zostały wyznaczone w sposób czysto arbitralny?
ONZ zaproponowało wprowadzenie zakazu klonowania ludzi. Czy społeczeństwo powinno ograniczać pewne zastosowania badań naukowych? Czy też, niezależnie od zakazów, człowiek zawsze będzie robił to, co tylko jest w zasięgu jego możliwości?
Kto powinien uczestniczyć w rozwijaniu technologii i terapii wykorzystujących komórki macierzyste - rząd, prywatne korporacje, fundacje, towarzystwa naukowe?
Czy pieniądze przeznaczane na badania nad komórkami macierzystymi nie powinny być przekierowane na pomoc ubogim państwom, które mogłyby dzięki nim poprawić jakość opieki medycznej?
Jak te technologie wpłyną na globalne podziały świata – pogłębia go, czy może zmniejszą?
Jeśli ucięto by wszelkie dotacje na badania komórek macierzystych, wiązałoby się to z końcem badań prowadzonych na dorosłych komórkach pobieranych ze szpiku, które już teraz wykorzystuje się do leczenia białaczki.
Czy nasze rosnące oczekiwania i nadzieje chorych w stosunku do możliwych leków i terapii są fałszywe?
Jak bardzo można usprawiedliwiać badania na zarodkach, które umożliwiłyby starzejącemu społeczeństwu dłuższe życie? A co jeśli jakość życia starszych ludzi można poprawić jedynie w małym stopniu?
Czy jest jakaś ostateczna granica badań medycznych? Czy nie powinniśmy się pogodzić ze swoją śmiertelnością oraz obecnością cierpienia?
Czy regulacje dotyczące tematu są uchwalane demokratycznie? W jakim stopniu powinny się one odwoływać do praw demokracji?
Nawet w przypadku medycyny, naukowcy nie mogą naginać zasad by osiągnąć zamierzony cel. Społeczeństwo ma prawo do wypowiedzenia się o tym, co powinno, a co nie powinno być obiektem badań naukowych.
Badania nad komórkami macierzystymi mają ogromny potencjał w zakresie leczenia poważnych chorób. Skąd jednak powinny pochodzić fundusze na finansowanie ważnych badań? Kto powinien płacić za drogi proces tworzenia komórek macierzystych specyficznych dla pacjenta oraz wyspecjalizowanych komórek do leczenia chorób?
Indukowane komórki o wielorakich możliwościach różnicowania się (komórki iPS) mogą zostać potencjalnie użyte do stworzenia wielu klonowanych dzieci z komórek dorosłej osoby. Jakie należy wprowadzić regulacje prawne, aby kontrolować sposób projektowania i prowadzenia badań nad komórkami iPS? Jakie można wprowadzić ustawy dotyczące przyszłych postępów?
Czy w przypadku, gdy badania będą ściśle kontrolowane przez przepisy prawne, istnieje ryzyko, że nauka w zbyt dużym stopniu stanie się kwestią polityczną? Jak duży wpływ powinni mieć polityczni lobbyści, którzy nie są specjalistami?
Story cards
Policies
Komórki macierzyste do badań mogą pochodzić tylko od dorosłych organizmów bądź z krwi pępowinowej.
Źródłem komórek używanych do badań mogą być również "nadprogramowe", maksymalnie 14 dniowe zarodki, pozostałe po zabiegach zapłodnienia in vitro, które i tak zostałyby zniszczone.
Oprócz wyżej wymienionych, źródłem komórek mogą być zarodki celowo stworzone do badań naukowych przy pomocy metody in vitro.
Oprócz sposobu wymienionego w punkcie 3, zarodki potrzebne do badań komórek macierzystych mogą także być pozyskiwane metodą klonowania
FUND is a project funded by the European Commission (