Basics
Introductie
Stamcellen zijn de voornaamste cellen van een menselijk lichaam en ze kunnen één of twee dingen doen. Ze kunnen zichzelf eenvoudig kopiëren, of ze kunnen andere soorten cellen produceren. Het heel vroege embryo heeft stamcellen die zich langzaam specialiseren om alle cellen van het lichaam te produceren.
Het medische belang van stamcellen
Stamcellen uit embryo's worden niet direct in een volwassen lichaam geïnjecteerd omdat het risico bestaat dat ze zich gaan kopiëren en kanker vormen. Ze kunnen wel onder speciale condities in een laboratorium veranderd worden in (in principe) elk type cel van het menselijk lichaam. Dit levert een bruikbare bron van cellen op die gebruikt kunnen worden om cellen te vervangen die normaal gesproken niet vervangen kunnen worden als ze eenmaal beschadigd zijn, zoals hart- en zenuwcellen.
Neem bijvoorbeeld een patiënt met letsel aan het ruggenmerg. Stamcellen kunnen dit verhelpen als zenuwcellen in het ruggenmerg geïnjecteerd zouden worden. Zenuwcellen zouden ook de ziekte van Parkinson kunnen vertragen of zelfs stoppen. Cellen van de pancreas zouden diabetes onder controle kunnen houden, enzovoort. Het is duidelijk dat de potentie enorm is, maar in dit vroege stadium van onderzoek is het moeilijk om te weten hoeveel van deze verwachtingen ook werkelijk uitvoerbare behandelingen worden. Het gebruik van embryo's op deze manier is nog erg controversieel.
Info cards
Stamcellen zijn de voornaamste cellen van het menselijk lichaam. Ze zijn in staat om zichzelf te kopiëren, of andere typen cellen te produceren.
In een embryo specialiseren de stamcellen zich langzaam om alle andere cellen van het lichaam te produceren. In volwassen weefsel zijn stamcellen om bepaalde lichaamscellen te regenereren gedurende een mensenleven.
Menselijke stamcellen zijn gehaald uit:
• Embryo’s
• Sommige volwassen weefsels (zoals beenmerg)
• Bloed van een navelstreng
• Vruchtwater
Onderzoekers zijn in staat stamcellen te isoleren en ze voor altijd in een laboratorium te bewaren. Ze kunnen sommige stamcellen opwekken en ze dan in andere soorten cellen veranderen (bijvoorbeeld, zenuw- of huidcel).
Stamcellen – of lichaamscellen ontleend van stamcellen – kunnen in staat zijn een degeneratieve ziekte te vertragen of zelfs te stoppen, beschadigd weefsel te repareren of brandwonden te genezen.
Degeneratieve ziekten kunnen mensen vanaf kind tot late leeftijd treffen. Bijv:
• ziekte van Parkinson
• diabetes
• taaislijmziekte
• multiple sclerose
• spierdystrofie
• leukemie
• hepatitis
• osteoporose (botontkalking)
Onderzoek is nog in een vroeg stadium. Stamcellen zullen ooit ingezet kunnen worden bij celvervangende behandelingen, maar men weet nog niet hoe effectief dat zal zijn.
Stamcellen worden meestal uit embryo’s gehaald die zijn gecreëerd via in vitro fertilisatie. De cellen worden uit de embryo’s gehaald als ze ongeveer een week oud zijn; ze bevatten 30 tot 150 ongedifferentieerde cellen en zijn ongeveer 0,14 millimeter groot. Na dit proces worden de embryo’s vernietigd.
De embryo’s die in onderzoeken gebruikt worden zijn het merendeel een overschot van klinische behandelingen als IVF. Soms worden ze speciaal voor onderzoeken gemaakt.
Een overschot aan embryo’s via IVF ontstaat als er meer gemaakt zijn dan een echtpaar terug wil laten plaatsen. Momenteel zijn er honderdduizenden van dit soort embryo’s in Europa opgeslagen. Momenteel zijn er honderdduizenden van dit soort embryo’s in Europa voor vernietiging opgeslagen.
Stamcellen worden in volwassen weefsel gevonden in het beenmerg en de hersenen. Het zijn er heel weinig en vaak zijn ze moeilijk te verkrijgen.
Volwassen stamcellen produceren gewoonlijk maar een paar soorten cellen die gerelateerd zijn aan dat specifieke deel van het lichaam (bijv. beenmerg maakt verschillende soorten bloedcellen, maar geen levercellen).
Recente resultaten laten zien dat het wellicht mogelijk is om sommige volwassen stamcellen te veranderen in niet-gerelateerde cellen (bijv. beenmergcellen in zenuwcellen). Dit onderzoek is in een beginstadium.
Stamcellen worden ook gevonden in het bloed de navelstreng. Het zijn er meer dan volwassen cellen, gemakkelijker te verkrijgen en hebben waarschijnlijk minder risico op afstoting.
Als bloed van de navelstreng omgezet kan worden in andere celsoorten, dan kan het bevroren worden bij de geboorte en opgeslagen worden zodat het later beschikbaar is voor celbehandeling.
Bij mensen nestelt het embryo zich ongeveer 7 dagen na de bevruchting in de baarmoeder, het tijdstip waarop de eerste stappen in de richting van differentiatie plaatsvinden. De eerste fasen van het zenuwstelsel verschijnen na 14 dagen. Dit is de wettelijke limiet voor onderzoek op embryo’s.
Voor de limiet van 14 dagen kunnen embryo’s zich in tweelingen splitsen of op een natuurlijke manier de zwangerschap afbreken.
Sommige EU-landen staan geen stamcelonderzoek op embryo’s toe. Sommige staan het toe op het overschot aan IVF-embryo’s. Groot-Brittannië staat toe dat er embryo’s gemaakt worden voor stamcelonderzoek, inclusief het creëren van gekloonde embryo’s.
In Groot-Brittannië is het illegaal om een menselijke baby te klonen (reproductief klonen), maar is het wel legaal om een menselijke embryo te klonen en het te laten groeien tot maximaal 14 dagen met als doel stamcellen te maken (therapeutisch klonen). Het verschil zit in het doel, niet in het proces.
Er kunnen menselijk-dierlijke hybride embryo's worden gemaakt door het genetisch materiaal van een dierlijk ei te verwijderen en het te vervangen door menselijk DNA. In 2008 kregen enkele onderzoekers in het Verenigd Koninkrijk toestemming om dit soort hybride embryo voor onderzoeksdoeleinden te maken.
Therapeutisch klonen is erop gericht dat het lichaam van de patiënt stopt met het afwijzen van stamcellen als onbekend weefsel. Dit gebeurt door cellen van een gekloonde embryo te nemen, dat gemaakt is van de eigen cellen van de patiënt.
Bij therapeutisch klonen wordt een cel uit het lichaam van de patiënt gehaald en versmolten met een menselijke eicel waar het DNA uit gehaald is. Dit resulteert in een gekloonde embryo van de patiënt.
Week 24 is de grens van abortus voor maatschappelijke redenen. Abortus om medische redenen is tot het einde van de zwangerschap legaal (week 38-40).
In 2004 mislukte een verbod van de Verenigde Naties op het klonen. Alle landen steunden een verbod op reproductief klonen, maar sommige wilde ook het onderzoek met gekloonde embryo’s verbieden. Andere landen staan dat toe.
De foetus ontwikkelt zijn hersenstructuur bij week 10. De limiet van een abortus is om maatschappelijke redenen week 24, als de foetus gaat reageren op licht, geluid en zintuiglijke oorzaken. De legale grens voor onderzoek op een embryo is echter 14 dagen.
Wetenschappers kunnen nu cellen manipuleren die uit huidcellen van volwassenen zijn weggenomen en deze in het laboratorium naar een embryonale staat terugzetten. Dit is een veel eenvoudigere en efficiëntere procedure dan klonen.
- Tegen: menselijk leven begint vanaf de ééncellige fase.
- Voor: volgens de ontwikkelingsbenadering van Sint Thomas van Aquino: God introduceert de menselijke ziel progressief in het embryo: de vegetatieve ziel, vervolgens de sensitieve ziel en tot slot de menselijke ziel.
Het standpunt omvat een breed aantal meningen variërend van een totale oppositie tegen embryonaal stamcelonderzoek tot een standpunt vóór therapeutisch klonen.
Volgens de Islamitische wet vindt het moment waarop een embryo een ziel ontvangt niet plaats voor de vierde maand van de zwangerschap. Embryonaal stamcelonderzoek is ethisch neutraal volgens de hoofdstroming van de Islamitische wet.
Issue cards
Als de kracht van stamcellen uit embryo’s benut kan worden en we worden niet tegengehouden door tegenstanders, dan hebben we een potentieel in handen om een heleboel ziekten te behandelen die nu ongeneeslijk zijn.
Wanneer begint een menselijk leven?
Welke status moeten we geven aan een embryo van 14 dagen oud:
• slechts een bundeltje met cellen;
• een mogelijk mens of mens in ontwikkeling;
• volledig mens?
Rechtvaardigt het vooruitzicht dat terminale ziekten behandeld kunnen worden het gebruik van menselijke embryo’s voor stamcelonderzoek?
Is stamcelonderzoek op embryo’s verkeerd omdat het onacceptabel is een nieuw leven te vernietigen om een het leven van een ziek persoon te redden?
Zouden we zelf mogen beslissen in wat voor wereld we willen leven en niet gebonden zijn aan vroegere morele waarden?
Moeten we voorzichtig zijn geen diepgewortelde menselijke waarden op te geven door de druk van wettenschappelijke innovaties?
Is het verkeerd om embryo’s alleen maar voor stamcelonderzoek te maken, maar is het oké om het overschot aan embryo’s van IVF of embryoselectie te gebruiken die anders toch vernietigd waren?
Als we embryo’s creëren alleen maar om ze te gebruiken als bron voor stamcellen, gebruiken we embryo’s dan als een hulpmiddel voor reserveonderdelen?
Zouden we IVF (in vitro fertilisatie, of “testbuis-baby’s”) of PGD (selecteren van embryo’s om ernstige genetische ziekten te voorkomen) moeten toestaan?
Brengt het creëren en het gebruiken van gekloonde embryo’s ons dichter bij het creëren van gekloonde menselijke baby’s?
Zouden we onderzoek met gekloonde embryo’s alleen moeten doen nadat we de mogelijkheden van stamcellen uit reserve IVF embryo’s en volwassen weefsel grondig onderzocht hebben?
Moeten we wetenschap aan morele grenzen houden en alleen niet-embryonale stamcelwetenschap goedkeuren? Genereren we dan ook nog alle verwachte voordelen van stamcellen?
Zijn de limieten van 14 dagen op embryo-onderzoek en van 24 weken van abortus gebaseerd op wetenschap, morele verschillen of zijn het slechts willekeurig wettelijke grenzen?
Er is een verbod op menselijk klonen door de VN voorgesteld. Zou de maatschappij een beperking van bepaald gebruik van wetenschap moeten nastreven? Of zal het altijd gedaan worden, als het gedaan kan worden?
Wie zou betrokken moeten zijn bij de ontwikkeling van stamceltechnologieën en stamcelbehandelingen – regeringen, particuliere bedrijven, stichtingen of kartels?
Zou het geld dat bestemd is voor alle stamcelonderzoeken toegekend moeten worden aan het budget van ontwikkelingshulp om de basisgezondheidszorg in arme landen te verbeteren?
Zullen deze technologieën de kloof tussen arm en rijk in de wereld kleiner of groter maken?
Als alle fondsen voor stamcelonderzoek weggehaald worden, dan kan dat een stop op onderzoek van volwassen stamcellen in beenmerg-transplantaties voor leukemie betekenen.
Wekken we onjuiste verwachtingen over genezing van mensen die lijden aan degeneratieve ziekten?
In hoeverre is het gerechtvaardigd dat we controversieel onderzoek met embryo’s doen om een ouder wordende bevolking langer te laten leven? Wat als de kwaliteit van leven op een hoge leeftijd niet veel verbeterd kan worden?
Zit er uiteindelijk een grens aan medisch onderzoek? Is er een punt waar we onze sterfelijkheid en de realiteit van lijden moeten accepteren?
Hoe democratisch is het maken van beleid over deze kwesties en hoe democratisch zou het moeten zijn?
Zelfs in de geneeskunde is het niet aan de onderzoekers om de regels te maken zodat ze hun doel kunnen halen. De maatschappij heeft een recht te zeggen wat wel en wat niet onderzocht kan worden.
Stamcelonderzoek heeft grote potentie om ernstige aandoeningen te behandelen. Maar waar moet de financiering voor belangrijke research vandaan komen? Wie moet het dure proces van patiënt-specifieke stamcellen maken en gespecialiseerde cellen voor behandeling van aandoeningen betalen?
Geïnduceerde pluripotente stamcellen (induced pluripotent stem cells: iPS-cellen) kunnen mogelijk worden gebruikt om veel gekloonde baby's te maken op basis van de cellen van een volwassene. Welke voorschriften moeten we opstellen om te controleren hoe iPS-celonderzoek wordt ontwikkeld en toegepast? Hoe kunnen we wetgeving creëren voor toekomstige ontwikkelingen?
Als onderzoek strak wordt gecontroleerd door wetten en voorschriften, bestaat er dan het risico dat wetenschap teveel een politieke kwestie wordt? Hoe groot moet de invloed zijn van niet-specialistische politieke lobbyisten?
Story cards
Policies
Stamcelonderzoek mag alleen gedaan worden met volwassen stamcellen of stamcellen uit de navelstreng.
Net als volwassen stamcellen en stamcellen uit de navelstreng, kan stamcelonderzoek ook verricht worden op het 'overschot' aan embryo's jonger dan 14 dagen die anders toch vernietigd zouden worden.
Net als punt 2 met het feit dat stamcelonderzoek gedaan kan worden op embryo's die speciaal voor dit doel via IVF gemaakt zijn.
Net als punt 3, met het feit dat embryo's gekloond kunnen worden voor stamcelonderzoek.
FUND is a project funded by the European Commission (